اهداف و اهميت پدافند غيرعامل
اهداف و اهميت پدافند غيرعامل
1- كاهش قابليت و توانايي سامانههاي شناسايي، هدف يابي و دقت هدفگيري تسليحات آفندي دشمن.
2- بالا بردن قابليت بقا، استمرار عمليات و فعاليتهاي حياتي و خدمات رساني مراكز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير نظامي كشور در شرايط وقوع تهديد، بحران و جنگ.
3- تقليل آسيب پذيري و كاهش خسارت و صدمات تاسيسات، تجهيزات و نيروي انساني مراكز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير نظامي كشور در برابر تهديدات و عمليات دشمن.
4- سلب آزادي و ابتكار عمل از دشمن.
5- صرفه جوئي در هزينههاي تسليحاتي و نيروي انساني.
6- فريب و تحميل هزينه بيشتر به دشمن و تقويت بازدارندگي.
7- افزايش آستانه مقاومت مردم و نيروي خودي در برابر تهاجمات دشمن.
8-حفظ روحيه و انسجام وحدت ملي و حفظ سرمايههاي ملي كشور.
9- حفظ تماميت ارضي، امنيت ملي و استقلال كشور.
اهميت پدافند غير عامل:
تجارب و شواهد ثبت شده در جنگهاي اعصار گذشته تاريخ بشري و قرن حاضر، نمونه هاي مستدل و انكار ناپذيري است كه اهميت حياتي پديده دفاع غير عامل را آشكار و ثابت مينمايد، موارد مشروحه ذيل نمونههاي بارزي از اين اهميت ميباشند.
1- بكار گيري اقدامات پدافند غير عامل، موجب زنده ماندن و ادامه حيات و بقاي نيروي انساني ميگردد كه با ارزشترين سرمايه يك سازمان و قدرت ملي كشور ميباشد.
*هر كس نفسي را بدون حق قصاص و يا اينكه فساد و فتنهاي در روي زمين كند، به قتل رساند، مثل آن باشد كه همه مردم را كشته و هر كس نفسي را حيات بخشد (از مرگ نجات دهد)، مثل آنست كه همه مردم را حيات بخشيده (سوره مباركه مائده 32)
*نيرويهاي انساني بزرگترين سرمايههاي يك سازمان، جامعه و كشور ميباشند و از دست رفتن نابهنگام يك انسان، بزرگترين زيان اجتماعي است كه به يك جامعه و كشور وارد ميشود.
2- دفاع غير عامل موجب صرفه جويي كلان اقتصادي و ارزي در حفظ تجهيزات و تسليحات بسيار گرانقيمت نظامي نظير (هواپيماهاي شكاري و ترابري، سامانه هاي موشكي و پدافند هوايي و زمين به زمين، رادارها، شناورها، توپخانه صحرايي، تانكها و نفربرها و ... ميگردد.
*خريد و تهيه تسليحات نظامي در هر زمان و از هر جا امكان پذير نميباشد.
*وجود حتي يك سلاح (تير بار، توپ، تانك، بالگرد، هواپيما، شناور، موشك و ...) گاهي ميتواند سرنوشت يك نبرد را رقم زند.
*مكان يابي صحيح اوليه، مقاوم سازي و ايجاد استحكامات، استفاده مناسب از عوارض طبيعي و ساير اقدامات پدافند غير عامل ميتواند به نحوي موثر موجب صرفه جويي در بكار گيري سلاح هاي كمتر پدافندي، نيروي انساني و هزينههاي كلان تسليحاتي و سازماني گردد.
3- دفاع غير عامل، مراكز حياتي و حساس (اقتصادي، سياسي، نظامي، ارتباطي، مواصلاتي، پالايشگاهها، نيروگاهها، بنادر، فرودگاهها، مجتمعهاي صنعتي و ...) را در برابر حملات و بمبارانهاي هوايي و حملات زميني دشمن حفظ نموده، خسارات و صدمات را تقليل و ادامه فعاليت و مقاومت در شرايط بحران و جنگ را ممكن ميسازد.
*رعايت پارهاي از اقدامات پدافند غير عامل در بعضي از مراكز حياتي و حساس كشور موجب مقاومت، پايداري و ادامه خدمات بهتر و آسيب پذيري كمتر آنها در برابر حملات و بمبارانهاي هوايي دشمن در طول هشت سال دفاع مقدس بوده است (پالايشگاه اصفهان، سد و نيروگاه آبي دز) مصاديق بارزي از اين مدعاست.
*استراتژي و سياست تمركز زدايي كره شمالي در جهت حفظ مراكز حياتي و حساس، راهبرد عملي و مفيد و موثري با رويكرد دفاعي امنيتي فرا روي مسئولين و مبادي ذيربط كشور در طراحي، ساخت و احداث مراكز حيات و حساس كشور ميباشد.
4- اقدامات دفاع غير عامل موجب تحميل هزينه به دشمن ميگردد.
*انهدام اهداف مستحكم پراكنده و كوچك به مراتب مشكلتر و پر هزينه تر از انهدام اهداف نرم و سست و بدون حفاظ و متراكم و حجيم ميباشد.
*دشمن براي هدفگيري و انهدام اهداف مستحكم و پراكنده ميبايست هواپيماها، تسليحات و زمان بيشتري را صرف كشف و انهدام آنها نمايد و چنانچه خرج يك اقدام يا تهديد از دخل آن براي دشمن بيشتر باشد، تاثير بازدارندهاي در تصميم و عمل وي خواهد گذاشت.
5- دفاع غير عامل موجب حفظ نيروها براي ضربه زدن در زمان و مكان مناسب به دشمن و سلب آزادي و ابتكار عمل از دشمن و نيروي مهاجم ميشود.
6- فريب يكي از اصول دفاع غير عامل است، تهيه و ساخت ماكتهاي فريبنده و كاذب، يكي از اقدامات موثر دفاعي غير عامل است كه در صورت استتار و اختفاء و پوشش اهداف حقيقي فوائد و نتايج مشروحه زير را دارد.
*انحراف دشمن از اهداف حقيقي و مهم به سمت اهداف كاذب و كم اهميت.
*تحميل هزينه بيشتر به دشمن.
*بيشتر نشان دادن توان خودي.
*تضعيف روحيه و تحليل انرژي دشمن.
*تقليل صدمات و خسارات تجهيزات، تاسيسات و تلفات نيروي انساني.
*غافلگير نمودن دشمن و سلب ابتكار عمل از وي.
*حفظ توان خودي جهت ادامه فعاليت، افزايش آستانه مقاومت و استمرار عمليات و خدمات.
7- در مقام مقايسه 3 عنصر (تهاجم، دفاع عامل و دفاع غير عامل) عنصر دفاع غير عامل، مخارج و هزينههاي كمتري دارد و از نظر اخلاقي و بشر دوستانه و سياسي، مفهومي صلح دوستانه تر دارد. همچنين نيل به «دفاع غير عامل» در مقايسه با «دفاع عامل» سادهتر و سهل الوصول تر و با سياست خود كفايي و عدم وابستگي و استقلال كشورها موافقتر است.
8- پيشگيري بهتر از درمان و تصفيه آب در سرچشمه آسانتر از تصفيه در درياست.
*اقدامات دفاع غير عامل، فرآيند احتياطي و پيشگيرانهاي است كه الزاما ميبايست در زمان صلح شروع و تا پايان وقوع بحران و تهديد ادامه يابد، لذا رويكرد مديريتي و نحوه مقابله با آن، رويكرد پيشگيرانه به جاي مديريت آتش نشان و انفعالي ميباشد.
*مكان يابي صحيح اوليه، رعايت پراكندگي و آمايش دفاعي و سرزميني، احتراز از ساخت و احداث مجتمعهاي بزرگ و حجيم، مقاوم سازي و ايجاد سازههاي امن از جمله اقدامات پيشگيرانهاي است كه ميبايست قبل از شروع ساخت و ساز مراكز حياتي و طرح هاي ملي جزء جدايي ناپذير و ضوابط الزام آور طرحهاي ياد شده قرار گيرد.
9- انجام اقدامات دفاع غير عامل در مراكز حياتي و حساس كشور، به دليل مشروحه ذيل موضوعي اجتناب ناپذير است.
*وجود شكاف فن آوري در سامانه ها و تسليحات پدافند هوايي عامل به علت پيشرفت سريع سامانههاي آفندي و پدافندي و عدم امكان تهيه سامانههاي مدرن پدافند هوايي بعلت هزينههاي كلان و بي انتها بودن اين روند.
*آسيب پذيري سامانههاي پدافند هوايي در برابر جنگ الكترونيك پيشرفته دشمن.
*غافلگير شدن سامانههاي پدافند هوايي در برابر هواپيماهاي تهاجمي و موشكهاي كروز و بالستيك بعلت پرواز در ارتفاع پائين و استفاده از نقاط كور راداري، پرتاب موشك از ماوراء برد جنگ افزارهاي پدافند هوايي.
*برتري هوائي دشمن.
*عدم امكان پوشش كامل پدافندي مراكز حياتي و حساس و مهم و مراكز جمعيتي كشور به علت وسعت سرزميني و روند آمار افزايشي ساخت و احداث مراكز حياتي و حساس جديد.
*برابر آمار سرشماري سال 1378، تعداد شهرهاي كشور 600 و تعداد روستاها 6500 بوده است، پدافند هوائي مراكز حياتي و حساس موجود كشور در شهرها صرفا با توپ ضد هوائي 23 ميليمتري، نيازمند 240000 قبضه توپ، يك ميليون و دويست هزار نفر نيروي انساني (خدمه)، 30000 آتشبار و 750 گردان پدافند هوايي خواهد بود كه امكان تامين، تشكيل، سازماندهي و پشتيباني آن دور از دسترس ميباشد.
*محاسبه نمونه ياد شده صرفا يك نوع از تسليحات پدافند هوايي را مد نظر قرار داده و ساير رينگهاي تسليحات توپخانهاي راداري و موشكي پدافندي را منظور ننموده است.
*سخن و توصيه ما به عزيزاني كه بعضا با نگاهي سطحي، غير عميق و غير جامعه و يك وجهي، اجراي اقدامات پدافند غير عامل از قبيل (مكان يابي صحيح اوليه، رعايت پراكندگي، استحكامات و سازههاي امن و ... در ساخت و احداث مراكز حياتي حجيم و بزرگ و ...) را غير اقتصادي و هزينه بر ميدانند، اينست كه در محاسبات و تحليلهاي تك بعدي، به هزينههاي مشروحه ذيل نيز نيم نگاهي نموده و پس از مقايسهاي عددي و واقع بينانه با يك داوري مجدد و نگاهي از بالا به پائين و كشور شمول و فراملي، هزينه بري اقدامات پدافند غير عامل را با ساير هزينههائي كه در اثر بيتوجهي به اقدامات پدافند غير عامل متصور و متحمل خواهد بود مقايسه نمايند.
الف- هزينه تهيه و خريد، تامين و پشتيباني تسليحات پدافند عامل در صورت عدم رعايت اقدامات پدافند غير عامل مضاعف ميگردد.
ب- هزينه توقف توليدات و چرخه اقتصادي و عدم النفع ناشي از بمبارانهاي مراكز حياتي و حساس آسيب پذير.
ج- هزينههاي كلان بازسازي مجدد تاسيسات و تجهيزات مراكز حياتي و حساس منهدم شده.
د- هزينه تلفات نيروي انساني متخصص در مراكز حياتي و حساس كه بالاترين سرمايه هاي ملي كشور محسوب ميگردند.
ه- هزينه تعويق خود كفايي و وابستگي مجدد.
و- هزينه توقف خدمات رساني به مردم و تخريب روحيه و حساس فداكاري و مقاومت و وفاداري مردم، كاهش آستانه مقاومت ملي كشور و بهم زدن نظام اجتماعي و وحدت ملي.
ز- هزينه تهديد امنيت ملي و استقلال كشور.
10- نظريههاي راهبردي و دكترين هاي دفاعي دال بر اهميت و لزوم توجه به دفاع غير عامل ميباشد.
*سون تزو ميگويد، كسي كه اولين ضربه را ميزند برنده نيست، بلكه كسي كه آخرين ضربه را تحمل ميكند برنده است و شكست ناپذيري مربوط به دفاع مي باشد.
*ايجاد پراكندگي در مراكز حياتي و حساس يكي از اصول مهم دفاع غير عامل جهت تقليل خسارات آنها در اثر تهاجمات هوائي و زميني دشمن ميباشد، سروانتس گفتهاي شنيدني در اين خصوص دارد (اين به عهده انسان عاقل است كه امروز به فكر فردا باشد و تمام تخم مرغهاي خود را در يك سبد به مخاطره نيندازد).
*كلاز ويتس استراتژيست مشهور ميگويد حمله شكل بسيار ضعيف جنگ و دفاع شكل بسيار قوي آن است.
11- طبيعت مدرسه علم است، مطالعه طبيعت كه براساس نظام احسن خداوند حكيم ميباشد، پيامهاي مفيد، روشن و حكيمانهاي براي الگو برداري در جهت حفظ حيات و ادامه بقاء انسانها دارد.
از 6 سامانه دفاعي جانواران، پنج سامانه آن، سامانه هاي دفاعي غير عامل ميباشند.
1- استتار و پنهان سازي (پلنگ، زرافه، آفتاب پرست، خرس قطبي، سوسمار، ماهي مركب، ماهي مسطح).
2- حيله و فريب (گونههائي از پروانهها كه طعمي خوشمزه دارند براي فريب دشمنان خود را به رنگ پروانه بد مزه در ميآورند، چشمهاي كاذب و ترسناك بر روي گونههايي از پروانهها، خود را مرده جلوه دادن حيوان مادر براي فريب دشمن از شكار بچههاي خود و ...)
3- مقاوم سازي (پوشش حفاظتي لاك پشت، صدف، حلزون و ...)
4- مكان يابي (درست كردن آشيانه در وسط شيارها، مرتفع ترين نقطه درختان و زير زمين)
5- حركت و جابجايي (حركت و جابجا نمودن دائمي نوزاد توسط گربه سانان و گونه هاي ديگر به محض احساس تهديد و خطر).
6- جنگ و مبارزه (نبرد تن به تن با وسائل دفاعي نظير چنگ و دندان و نيش.) (دفاع عامل)
*جانداراني كه به مدد و حكمت لايزال الهي داراي ابزارهاي دفاع غير عامل از قبيل (استتار، اختفا، پوشش حفاظي، حيله و فريب، اعلام خبر، آشيان يابي مناسب و ...) ميباشند در برابر حملات، خطرات و تهديدات محيطي ايمني بيشتري دارند.
*مطالعات ساختار طبيعي و مهندسي فيزيولوژيك بدن انسان و جانداران مؤيد اهميت دفاع غير عامل ميباشد، براي مثال قرار گرفتن اعضاء حساس و با اهميت بدن نظير (مغز، چشم ، قلب، گوش، ريه و ...) در بهترين وضعيت و جالبترين حفاظ، موجب حفاظت مناسب و ادامه بقاء و حيات ميگردد. به تعبيري، اعضاء حياتي و حساس ميبايست در بهترين مكان و مطلوب ترين پوشش حفاظي قرار گرفته و حفاظت شوند و اين تدبير را خداوند حكيم و فاطر در خلقت موجودات مقرر فرموده است.
منابع و ماخذ:
الف - فارسي:
1- دفاع غير عامل، موحدي نيا - جعفر، ستاد تدوين متون درسي دافوس، بهار 83
2- استراتژي بزرگ (اصول و رويهها)، جان ام. كالينز، ترجمه كوروش بايندر، تهران دفتر مطالعات سياسي و بين المللي وزارت امور خارجه - 1373
ب- انگليسي:
1- aStudy of Clauswitz Concept of The Military Center Of Gravity. Col Jhon.Warden
2- Civil Defense And Other Emergencies, Faculty & Staff
3- Us.Military. Glossary DOD