واپايش اين هواپيما‌ها از راه دور و با استفاده از خط اطلاعاتي و مخابراتي خاص واقع در ايستگاه زميني و از طريق عامل انساني مستقر در آن از يك طرف و هواپيماي مزبور از طرف ديگر انجام مي‌شود.

1- تعريف:

هواپيما‌هاي بدون خلبان به آن دسته از هواپيما‌هايي گفته مي‌شود كه فاقد خلبان به‌عنوان عامل واپايش (كنترل‌كننده) سامانه انساني مي‌باشند. در واقع واپايش اين هواپيما‌ها از راه دور و با استفاده از خط اطلاعاتي و مخابراتي خاص واقع در ايستگاه زميني و از طريق عامل انساني مستقر در آن از يك طرف و هواپيماي مزبور از طرف ديگر انجام مي‌شود. اين هواپيما‌ها با اختصارهاي لاتين و عبارات كامل انگليسي به‌شرح زير شناخته مي‌شوند.

رديف   عبارت كامل انگليسي                  اختصار             معاني فارسي

1       RPV                   Remotely Pilot Vehicle               هواپيماي واپايش از دور

2       UAV                   Unmanned Air Vehicle               هواپيماي هوايي بدون خلبان

3       UCAV       Unmanned combat Air Vehicle              هواپيماي بدون خلبان رزمي

4       VTUAV    Vertical take off unmanned Air vehicle    هواپيماي بدون خلبان عمود پرواز

5     TUAV                  Tactical unmanned Air vehicle     هواپيماي بدون خلبان راهكنشي

 

2- نياز عملياتي

نياز به طراحي و توليد اين هواپيما‌ها ابتدا با هدف تأمين نياز آموزشي كاركنان پدافند هوايي براي انجام تمرين‌هاي آموزشي و آزمايش سامانه‌هاي پدافند‌ هوايي، اعم از توپخانه و موشك احساس شد. با دستيابي به آن، تلاش براي ارتقا و كار آمدي اين هواپيما شروع شد تا اينكه به‌تدريج در جنگ الكترونيك Electro Magnetic Counter- Measurment استفاده از آنها متداول شد.

3- توسعه

افزايش كارآمدي و كار بيشتر بر روي توسعه اين هواپيما‌ها در زمينه‌هاي زير:

1- افزايش برد؛

2- امكان پرواز در ارتفاع‌هاي بالاتر؛

3- افزايش مداومت پروازي و زمان پرواز؛

4- امكان تجهيز آن به حسگر‌هاي تصويري و راداري؛

5- افزايش قابليت مانور؛

6- سبك سازي و استفاده از مواد كامپوزيت در بدنه آن كه باعث شد امروزه اين هواپيما‌ها در ابعاد كوچك و بزرگ ساخته شود.

7- مراقبت، جست‌وجو و نجات در زمان صلح؛

8- انجام مأموريت‌هاي ويژه هواشناسي و دريايي؛

9- تشخيص حملات NBC (اتمي، بيولوژيك و شيميايي)؛

10- جنگ الكترونيك؛

11- جاسوسي (عكس‌برداري و جاسوسي الكترونيك)؛

12- عمليات كشف زيردريايي‌ها در دريا و اقيانوس‌ها؛

13- پدافند هوايي؛

14- انتخاب هدف براي سامانه‌هاي پدافند هوايي براي آموزش و آزمايش‌ها؛

15- رله مخابراتي؛

16- ارزيابيخسارت‌هاي ميدان رزم؛

17- امكان حمله با هدف زميني و دريايي؛

18- طرح ريزي براي كمك به عمليات موشكي كروز و بالستيك؛

19- امكان حمله و پدافند هوايي در هوا؛

20- ارسال مراسلات.

حسن به‌كارگيري اين هواپيما‌ها اين است كه در صورت مقابله و تهديد توسط سامانه‌هاي پدافند هوايي كشور رقيب، نيروي انساني آسيب نديده و با خطري مواجه نمي‌شوند.

از محدوديت‌هاي اين هواپيما‌ها اين است كه به‌دليل كوچك بودن، توان عملياتي و تجهيزاتي يك هواپيماي معمولي با خلبان را ندارند و نظير آنچه در پاكستان و افغانستان ملاحظه شد، احتمال اشتباه و ريسك عملياتي آن بيشتر از هواپيما‌هاي با خلبان مي‌باشد. امروزه اين هواپيما‌ها در ابعاد و اوزان مختلف و پرتابگرهاي بزرگ تا آنهايي كه با دست پرتاپ مي‌شوند طراحي، توليد و تحويل نيرو‌هاي عملياتي شده‌اند.

4- هواپيماي RO-170 يا RQ-170آمريكا

(در اين اختصار R مخفف كلمه Reconaissance و Q به‌جاي عبارت counter masuremet version استفاده شده و 170مدل هواپيما را نشان مي‌دهد.) در واقع هواپيماي بدون خلبان جاسوسي و جنگ الكترونيك مفهومي است كه از جنبه عملياتي اين هواپيماها موردنظر است.

به عبارت ديگرRQها گروهي از هواپيما‌هاي بدون خلبان آمريكايي هستند كه به‌منظورهاي پيش گفته ساخته شده‌اند.

5- RQ-170

RQ-170 يك هواپيماي جديد بدون خلبان است كه باوجود به‌كارگيري مواد فيبركامپوزيت در بدنه آن، رادار گريز هست و به همين دليل مي‌تواند پنهان از چشم رادار پرواز و انجام وظيفه كند. البته اين هواپيما‌ها از طريق رادارهاي VHF و تنها در برد حدود 40 كيلومتر قابل كشف هستند. به‌دليل وزن سبك و كم‌مصرف بودن موتور‌هاي آن، اين هواپيما مي‌تواند ساعت‌ها پرواز كرده و به عمليات خود ادامه دهد. آمريكا ادعا مي‌كند در عملياتي كه اخيراً در پاكستان با هدف بدام انداختن بن لادن به مخفيگاه او انجام گرفت، سامانه‌هاي عكس‌برداري اين هواپيما توانست از عمليات فيلم‌برداري كند، به‌طوري كه با رله آن به كاخ سفيد، رئيس‌جمهور آمريكا توانست مراحل مختلف انجام عمليات را ببيند.

- غير از استفاده از فناوري رادارگريزي، كم‌مصرف بودن موتورها و داشتن RCS (سطح مقطع راداري) بسيار كمتر اين هواپيما، ساير ويژگي‌هاي آن به شرح زير است:

- توانايي جنگ الكترونيك به‌صورت بسيار پيشرفته و بروز؛

- امكان شنود از مجموعه ارتباطات با سيم و بي سيم در منطقه پروازي و تا شعاعي قابل توجه؛

- مجهز بودن به رادارهاي SAR (Synthetic Aperure Radar) كه مي‌تواند در حالت پرتو افكني قوي جزئيات به طول 10 سانتي متر را ثبت نمايد. براي مثال با جاروهاي متوالي بر روي صفحه رادار رد چرخ خودروها بر روي شن از 25 كيلومتري قابل رديابي است.

- داشتن MTI (Moving Target Indicator) كوچك

- سامانه‌هاي به‌كار رفته در هواپيما داراي پشتيبان (Back up) مي‌باشد.

- داشتن دوربين‌هاي مجهز به لنز و حسگر‌هاي پيشرفته با قابليت عمليات در شرايط مختلف جوي؛

- مجهز بودن به‌خطوط ارتباط ديد مستقيم و ماهواره‌اي همراه با اطلاعاتي كه به‌صورت پيچيده و رمزدار ارسال و در هواپيما با استفاده از رمزگشا اطلاعات از رمز خارج شده و مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرد.

- داراي قدرت تفكيك دوربين‌هاي استفاده شده (معمولي و IR) بسيار بالاست. ديگر مشخصات اين هواپيما به‌شرح زير است:

1- طول بال‌ها26 متر

2- طول بدنه 5/4 متر

3- حداكثر وزن به‌هنگام برخاستن از باند؛ كمتر از 8500 پوند

4- ارتفاع هواپيما 84/1 متر

5- مسافت پروازي با هر بار سوخت‌گيري 1500 كيلومتر

6- سقف پرواز 000/50 پا

7- سال ورود به‌خدمت 2005 ميلادي

8- محصول كارخانه: لاكهيد مارتين

9- تعداد توليد شده حدود: 250 فروند.

 

سرهنگ اصلاني